احترام متقابل والدین و فرزندان

 یکی از برنامه های معارف اسلامی رادیو تپیش، برنامه «راه هدایت» می باشد، روز جمعه از ساعت 12 تا 1 بعد از ظهر جمعه 9 حمل 1392 خورشیدی مجری این برنامه » محترم سیدعباس حسینی مسئول بخش معارف تلویزیون جوان در آغاز، حجت الاسلام والمسلمین سید جعفرعادلی«حسینی» منشی شورای اخوت اسلامی  و رئیس فرهنگی حزب حرکت اسلامی افغانستان را معرفی نموده و از وی تقاضا نمود تا پیرامون جایگاه والدین و تربیت صحیح فرزندان به شنوندگان رادیو صدای تپیش در زمینه توضیح دهید؟

آقای عادلی پس سلام و اداء‌ احترام به مجری، همکاران ایشان و شنوندگان این برنامه گفت: يكى از وظايف و دستورالعمل‏هاى مهم اسلام، تربيت فرزند براساس برنامه‏هاى اسلامى است، تربيت صحيح، زمينه ساز ارزشهاى انسانى در فرزندان است، و به عكس عدم تربيت، و يا تربيت ناصحيح، يكى از زمينه‏هاى پيدايش انحراف و گناه در فرزند مى‏باشد. در اسلام به اين امر مهم، بسيار توجه و سفارش شده است.

همانگونه كه اگر باغبانى، نهال درختى در زمين بكارد، لازم است در تربيت آن بكوشد و عوامل پرورش آن را فراهم كند و از هرگونه عوامل آسيب رسان، جلوگيرى مى‏نمايد، تا آن نهال درختى پر ثمر گردد، پدر و مادر نيز بايد در تربيت فرزند، كوشا باشند كه كوتاهى در اين راستا، مساوى با سقوط فرزند و انحراف  نابسامانى او خواهد شد.

در روش تربيت صحيح، هيچ چيزى مانند محبّت و گرم نگهداشتن كانون خانواده اثر بخش نيست، پدر و مادر بايد ميحط خانه را كه فرزندان شان در آن محيط پرورش مى‏يابند، كاملاً سالم نگهدارند. خشت اول اصلاح و تربيت صحيح فرزند، به اصطلاح محيط خانه است. محبت زن و شوهر به همديگر،اساس سالم سازى محيط كوچك خانه است.

خشت اول چون نهد معمار كج

تا ثريا مى‏رود ديوار كج

او در پاسخ اینکه؛ مسئولیت والدین در قبال فرزندان چیست؟ اظهار داشت:

يكى از راههاى مهم تربيت و هدايت «شخصيت دادن» به افراد، مخصوصا به كودكان است و بر اين اساس، يكى از امورى كه در مسأله تربيت فرزند، قطعا بايد مورد توجه قرار گيرد، مسأله تحقير و ايجاد خود كم بينى است. پدر ومادر و مربيان بايد به كودك، احترام بگذارند، و غرور او را سركوب ننمايند و به عبارت ديگر، از هر موضوعى كه عقده‏اى  حقارت و خودكم بينى در كودك ايجاد مى‏كند، دورى نمايند، و در بزرگ سالان نيز مسأله چنين است، بايد احترام كافى به مردم كرد، تا احساس كمبود و حقارت ننمايند، وگرنه سر از عقده‏اى حقارت بيرون آورده و منشأ انحرافات و گناه خواهد شد.

چنانچه امام صادق(ع) در کتاب اصول كافى، جلد 3، صفحه  253 مى‏فرمايد: «لَيْسَ مِنَّا مَنْ لَمْ يَوَقرْ كَبِيرَنَا وَلَمْ يَرْحَمْ صَغِيرنَا» آنكس كه نسبت به بزرگترها احترام نگذارد و به كوچكترها محبّت نكند از ما نيست.

جامعه انسانى همانند كاروان پر دامنه است كه دائما در حركت است، نوزادانى از مادر متولد مى‏شوند، كودكان بزرگ، و بزرگ‏ها پسر، و پيران از دنيا مى‏روند، و هيچ كس از اين رهسپردن مستثنى نيست.

در اين ميان بزرگترها معمولاً تجربه بيشتر و بينش عميق‏تر دارند و در دوران عمر خويش – چنانچه وظيفه شناس بوده‏اند- منشأ خدمات فراوان‏ترى شده‏اند و تمام محاسبات حكم مى‏كند كه مورد احترام باشند و جوانان و نوجوانان حرمت آنان را نگاهدارد. و كوچكترها چون نورسند و در آغاز زندگى، بايد مورد محبّتقرار گيرند و با دلسوزى كامل پايه‏هاى سعادت شان به دست بزرگترها گذارده  شود، و اين است راه و رسم يك جامعه انسانى و مترقى.

لذا پیامبر اكرم(ص) در كتاب اقوال الائمه مى‏فرمايد: «يَلْزَمُ الْوالِدَيْنَ مِنَ الْحُقُوقِ لِوَلِدِهِماَ مَايَلْزَمُ الْوَلَدٍ لَهُماَ مِنْ حُقُوِقِهما» همان طورى كه فرزندان بر اثر ترك حقوق پدر و مادر مسئولند پدران و مادران نيز در برابر ترك حقوق فرزندان مسئوليت دارند.

در دنيا هيچ حقى بدون وظيفه نيست يعنى در كنار هر حقى وظيفه وجود دارد و هر اندازه حق بزرگتر باشد وظيفه و مسئوليت نيز بزرگتر است.

به همين دليل پدران و مادران كه حقى بزرگى بر فرزندان خود دارند (حقى كه در قرآن مجيد همدوش حق پروردگار ذكر شده) مسئوليت سنگينى نيز در مقابل آنها دارند، آنها بايد لحظه از تعليم و تربيت فرزندان غافل نشوند و تا آنجايى كه امكان دارند در سازندگى روح و جسم آنها و نگاهدارى آنان از آلودگى‏هاى فكرى و اخلاقى بكوشند و غوغاى زندگى روزانه آنها را از اين وظيفه بزرگ باز ندارد.

حسینی در مورد رفتار پدر و مادر در قبال فرزندانش گفت: پیامبراسلام(ص) مى‏فرمايد: «إِعْدِلوُ بَيْنَ أَوْلادِكُمْ كَمَا تُحِبُّونَ اَنْ يَعْدِلُو بَيْنَكُمْ» در ميان فرزندان خود عدالت كنيد همانطوريكه دوست مى‏داريد آنها در ميان شما عدالت كنند. يكى از اشتباهات بزرگ تبعيض در ميان فرزندان است، بعضى از مردم براى فرزند بزرگ و به اصطلاح ارشد امتياز قائل مى‏شوند و بعضى براى كوچكترين فرزند، و گاهى آن چنان در اين راه، افراط مى‏كنند كه هر چه از محبّت و مال و عواطف دارند در اختيار يكى از آنها قرار مى‏دهند و ديگرانرا بكلى محروم مى‏سازند، اين موضوع آتش كينه و حسد را در دل آنها بر  مى‏افزايد و در آينده نسبت به يكديگر دشمن و نسبت به پدر و مادر كينه جو، و
حتّى نسبت به اجتماع هم در مقام انتقام جويى بر مى‏آيند.

روزى رسول خدا(ص) حسن و حسين(ع) را كه كودك بودند، مى‏بوسيد، شخصى بنام «عُيينه» و به نقل ديگر «اقرع بن حابس» به رسول خدا(ص) عرض كرد: «من داراى ده فرزند هستم، هيچ يك از آنها را نبوسيده‏ام» رسول خدا(ص) فرمود: «مَنْ لاَ يَرْحَمُ وَ لاَيُرْحَمُ» كسى كه رحم نكند، به او رحم نمى‏شود. حفص فرّاء مى‏گويد از گفتار او، به قدرى پيامبر صلى‏الله‏عليه‏و‏آله خشمگين شد، كه چهره‏اش سرخ گرديد و به او فرمود: «خداوند، مهر و محبّت را از قلب تو، بيرون كرده است، آن كس كه به كودكان رحم نمى‏كند، و به بزرگ سالان احترامنمى‏نمايد از ما نيست.

تعریف نيكى به پدر و مادر در آیات قرآن کریم چگونه بیان گردیده است، او فرمود:

1 – خداوند جايگاه پدر و مادر را در رتبه بعد از خود قرار داده است.

2 – همچنان كه حق خداوند مجهول است، حق پدر و مادر نيز مجهول است.

3 – همچنان كه انسان هر چه تلاش كند نمى‏تواند حق خداوند را ادا كند و تنها در مسير بندگى خداوند بايد قرار گيرد، در مورد پدر و مادر چنين است كه حق ايشان با كمك‏هاى مختلف قابل ادا نيست و بايد در مسير اطاعت شان قرار بگيريم.

4 – همچنان كه داراى حق معصومين، به عنوان پدر معنوى امّت در حال حيات و ممات يكسان است، اداى حق والدين نيز در حال حيات و ممات يكسان است و تنها شكل آن فرق مى‏كند.

5 – اداى حق والدين از امور فطرى و انسانى است، نه اينكه در خصوص مسلمين يا مؤمنين باشد، زيرا كه فرمود: « وَ وَصَينَا اْلإِنْسَان…» و نفرمود: «وَ وَصَّيْناَ الْمُسْلم ».

6 – همچنان كه شكر خدا اسباب بركت است، شكر والدين نيز از اسباب بركت است.

7 – همچنان كه در آخرت از بسيارى از حقوق سؤال مى‏شود، بالاخص از حق پدر و مادر سؤال خواهد شد، زيرا مى‏فرمايد: «وَ إِلَىَّ الْمَصِير».

8 – همچنان كه انسان مى‏بايد در برابر خداوند متعال متواضع باشد، در برابر پدر و مادر نيز بايد كمال تواضع را داشته باشد، «و اخفض لهما جَنَاح…»

9 – جالب اينكه در آغاز توصيه درباره‏اى  هر دو مى‏فرمايد: «بِالْوالِدَين» ولى به هنگام بيان زحمات و خدمات تكيه روى زحمات مادر مى‏نمايد تا انسان را متوجه ايثارگرى‏ها و حق عظيم او سازد. «حَمَلَتْهُ أُمُّهُ…».

10 – در قرآن كريم حقوق پدر و مادر، چندين بار با تكرار آمده، امّا سفارش نسبت به فرزندان كمتر است، اين به خاطر آن است كه پدر و مادر به حكم عواطف نيرومندشان كمتر ممكن است كه فرزندان را به دست فراموشى بسپارند، در حالى كه زياد ديده شده است كه فرزندان، پدر و مادر را مخصوصا به هنگام پيرى و از كار افتادگى فراموش كرده‏اند.

11 – «قضاء» كه در آيه شريفه آمده، مفهوم مؤكد از امر دارد و امر و فرمان قطعى و محكم را مى‏رساند.

12 – مطلق بودن احسان كه هرگونه نيكى را در بر مى‏گيرد.

13 – مطلق بودن والدين كه مسلمان و كافر را شامل مى‏شود.

14 – نكره بودن احسان كه در اين گونه موارد، براى‏بيان عظمت مى‏آيد.

15 – شكر در آيات با فعل مضارع كه نشانه تداوم و استمرار است آمده،
يعنى همچنان كه شكر خداوند، هميشگى و در همه حال است، احسان به پدر و مادر نيز اين گونه است تا انسان مسير تكامل خود را طى كند.

16 – در چهار سوره‏اى از قرآن كه آيات آن ذكر شد، نيكى به والدين بلا فاصله بعد از توحيد قرار گرفته، اين هم رديف بودن دو مسأله، بيان گر اين است كه اسلام تا چه حد به پدر و مادر احترام قايل شده است.

لذا اسلام يكى از راههاى سودمند براى جبران گناهان را احسان به مادر مى‏داند و نيكى در حق او را سبب خشنودى خداوند و آمرزش معاصى مى‏شمارد. مردى به محضر پيامبر(ص) آمد و گفت: «اى رسول خدا هيچ كارى زشتى نيست مگر اينكه انجام داده‏ام، آيا توبه من قبول مى‏شود؟!»

پيامبر(ص) به او فرمود: «آيا هيچ كدام از پدر و مادرت زنده هستند؟» او گفت پدرم زنده است. پيامبر(ص) فرمود: «فَاذْهَبُ فَبَرِّهُ» برو به پدرت نيكى كن. (همين نيكى به پدر، موجب پذيرفتن توبه خواهد شد.)

وقتى كه او رفت، پيامبر(ص) به حاضران فرمود: «اى كاش! مادر اين گنه كار زنده بود، و به مادرش نيكى مى‏كرد، زيرا نيكى كردن به مادر قبول توبه‏اش نزديكتر بود.» يعنى نيكى به مادر زودتر موجب قبول شدن توبه، در پيشگاه خدا مى‏گردد.)

شيخ انصارى(ره) و خدمت به مادر شيخ اعظم انصارى ، مادرش را تا نزديك حمام بدوش مى‏گرفت و او را به زن حمامى سپرده مى‏استاد، تا او را به خانه بر گرداند، هر شب به دست بوسى مادر مى‏آمد و صبح با اجازه مادر از خانه بيرون مى‏رفت. پس از مرگ مادر به شدت مى‏گريست، فرمود: گريه‏ام براى اين است كه از نعمت بسيار مهمى چون خدمت به مادر محروم شدم. شيخ پس از مرگ با كثرت كار و تدريس و مراجعات، تمام نمازهاى واجب مادرش را خواند، با اينكه مادر ايشان از متدّينه‏هاى روزگار بود.

گزارشگر: سید محمدحسینی



Comments are closed.